In het kort. Werk je als consultant via je BV, bekijk dan wie de overeenkomst sluit, welke verplichtingen jij persoonlijk opneemt en hoe de opdracht dagelijks verloopt. Contract en praktijk moeten samen worden beoordeeld. Een managementvennootschap of een tweede klant geeft op zichzelf geen uitsluitsel over de juridische kwalificatie.
Je BV sluit een adviesopdracht. Tijdens de samenwerking verandert je rol: naast het afgesproken project neem je vaste taken op binnen het team van de klant. Dat is een goed moment om de overeenkomst en de dagelijkse afspraken naast elkaar te leggen.
Hier bekijken we welke informatie consultants met een eigen zaak verzamelen voor die bespreking, met aandacht voor hun BV. Zoek je vooral de criteria bij IT-opdrachten, zoals werktijd, instructies en toezicht? Lees dan onze gids voor IT-consultants.
Waarom zegt een zelfstandigencontract niet alles?
De naam boven je overeenkomst beslist niet of je werknemer of zelfstandige bent. Volgens de FOD Werkgelegenheid over de arbeidsrelatie zijn ook een btw-nummer en een inschrijving als zelfstandige geen doorslaggevende bewijzen.
Je contract beschrijft wel de bedoeling van beide partijen. Die bedoeling moet aansluiten bij wat jullie werkelijk doen. Een bepaling waarin je volledige vrijheid krijgt, helpt weinig wanneer de opdrachtgever in de praktijk elke werkdag oplegt en afwezigheden moet toestaan.
Lees daarom niet alleen je ondertekende overeenkomst. Bekijk ook de werkafspraken die later ontstonden: planningen, instructies, evaluaties en afspraken over vervanging. Daar kan het verschil tussen papier en praktijk zichtbaar worden.
Welke signalen onderzoek je in de dagelijkse samenwerking?
De beoordeling kijkt naar jullie bedoeling, de ruimte om tijd en werk zelf te organiseren en de mogelijkheid van hiërarchisch toezicht. Onderzoek die elementen samen. Maak er geen puntentest van waarbij enkele vinkjes automatisch een geldig statuut opleveren.
- Wie bepaalt wanneer je werkt en wanneer je afwezig kan zijn?
- Kies je zelf de werkwijze, of krijg je dagelijkse bevelen over de uitvoering?
- Bespreekt de klant het afgesproken resultaat, of kan hij je als leidinggevende aansturen en sanctioneren?
- Stemmen de zelfstandige afspraken overeen met je mails, planning en werkpraktijk?
Niet elke afspraak wijst op werkgeversgezag. Een opleverdatum, beveiligingsregels of afstemming met een projectteam kunnen bij zelfstandig werk passen. Ook urenregistratie voor facturatie betekent op zichzelf niet dat je werknemer bent. De Commissie Arbeidsrelaties licht dat onderscheid toe.
Het doel is niet alle overleg te schrappen. Je wil kunnen uitleggen welke afspraken nodig zijn voor de opdracht en waar je eigen beslissingsruimte zit.
Is één opdrachtgever meteen een probleem?
Voor de algemene beoordeling van een consultancyopdracht bestaat geen eenvoudige regel die één klant automatisch gelijkstelt aan schijnzelfstandigheid. Het aantal klanten vervangt de beoordeling van de concrete arbeidsrelatie niet. In bepaalde sectoren gelden bijkomende wettelijke vermoedens; laat dus ook de betrokken activiteit toetsen.
Neem een fictieve consultant die via zijn BV voor een klant een nieuw planningsproces invoert. De klant bepaalt de gewenste functionaliteit en bespreekt de voortgang. De consultant kiest zelf de aanpak en plant de uitvoering binnen afgesproken oplevermomenten. Die samenwerking verschilt van een situatie waarin een manager dagelijks taken oplegt, aanwezigheid controleert en verlof moet goedkeuren.
Geen van beide beschrijvingen volstaat op zichzelf voor een juridisch oordeel. Ze tonen wel welke feiten je moet verzamelen. Een tweede kleine klant toevoegen verandert niets aan de gezagsverhouding bij je hoofdopdracht.
En als je via een managementvennootschap werkt?
Een overeenkomst tussen vennootschappen heeft een andere juridische uitgangspositie dan een rechtstreeks contract met een natuurlijke persoon. De Commissie Arbeidsrelaties maakt dat onderscheid uitdrukkelijk in een beslissing over dienstverlening via een vennootschap.
Daaruit volgt geen automatische vrijstelling van elk risico. Als de vennootschap een werkelijke rechtstreekse relatie met een natuurlijke persoon verhult, kan de beoordeling anders uitvallen. Ook persoonlijke verbintenissen in het contract kunnen relevant zijn.
Laat daarom onderzoeken wie contracteert, welke verplichtingen jij persoonlijk opneemt en hoe de opdracht verloopt. Voor een managementvennootschap is alleen de factuur op naam van de BV zetten geen volledige analyse. Omgekeerd bewijst een langdurige samenwerking tussen ondernemingen op zichzelf evenmin dat er sprake is van schijnzelfstandigheid.
Welke afspraken maak je concreet met je klant?
Begin bij de opdracht die je verkoopt. Beschrijf het resultaat, de afbakening van je werkzaamheden en hoe jullie bijkomend werk afspreken. Benoem vervolgens de ruimte om de uitvoering te organiseren en de praktische beperkingen die de opdracht werkelijk vereist.
Maak een eigen werkdocument met vragen voor je volgende contractbespreking. Welke beslissingen neem je zelf? Waar moet je afstemmen? Wat gebeurt er bij afwezigheid? Welke afspraken gelden voor een eventuele vervanger? Laat de antwoorden juridisch beoordelen en verwerk de passende afspraken in het contract.
Zorg daarna dat de contactpersonen bij je klant die afspraken kennen. Een goed contract verliest zijn nut als de projectmanager dagelijks anders werkt. Bewaar relevante wijzigingen en herbekijk de samenwerking wanneer de opdracht uitbreidt of je rol verandert. Documenteer de echte werking; maak geen dossier dat zelfstandigheid alleen op papier moet suggereren.
Wat doe je als je twijfelt over je statuut?
Breng het contract en enkele concrete praktijksituaties samen voordat je conclusies trekt. Bespreek die met je accountant en, voor de arbeidsrechtelijke beoordeling, een gespecialiseerde adviseur. Een verkeerde kwalificatie kan gevolgen hebben voor de sociale bijdragen en arbeidsrechtelijke verplichtingen.
De Commissie Arbeidsrelaties biedt onder voorwaarden een advies- of beslissingsprocedure. In beginsel dien je een aanvraag in vóór de start, binnen één jaar na de start van de arbeidsrelatie of binnen één jaar na een nieuw element dat haar kwalificatie kan beïnvloeden. Er bestaan bijzondere aanvraagmogelijkheden; laat daarom vooraf nagaan welke termijn voor jouw situatie geldt. Een aanvraag is niet ontvankelijk wanneer over de kwalificatie al een administratief of strafrechtelijk onderzoek loopt, of wanneer een arbeidsrechtbank daarover is gevat of al uitspraak heeft gedaan.
Een advies heeft niet dezelfde bindende werking als een beslissing. Bij een vennootschapsstructuur moet ook duidelijk zijn welke arbeidsrelatie precies ter beoordeling voorligt.
Zo maak je de samenwerking beter onderbouwd, zonder te vertrouwen op een standaardclausule of een willekeurig aantal klanten.
Verandert je opdracht of wil je je contract herbekijken? Verzamel de overeenkomst, recente werkafspraken en voorbeelden van beslissingen die jij of je klant neemt. Bespreek die samen met je ondernemingsstructuur. Voor IT-ondernemers en managementvennootschappen bekijken we de financiële en boekhoudkundige gevolgen; voor de arbeidsrechtelijke beoordeling stemmen we af met een gespecialiseerde juridische adviseur.
